Johannes - Trśgvur og drśgvur

Heišrašur fyri trśgva tęnastu, men gavst ikki at arbeiša fyrr enn 11 įr aftan į pensjónsaldurin sum 79 įra gamal, og nś hann er 86 įra gamal fylgir Johannes Nielsen ķ Saltangarį vęl viš ųllum lķvsins višurskiftum. Hevur heimsins besta śtsżni, hevur tamarhald į stųšuni og veit hvat hendir ķ bygdini nišanvert hann.
Vit mannabųrn eru tķšarbundin, og ķ dagligu tilveru okkara hava vit lķtla kenslu av sambandinum millum ęttarlišini, og hava vanliga lķtla fatan av tķ herskara av ęttarlišum, sum undan okkum hava livaš.
Kortini er dagliga lķv okkara – sišir og hugaheimur, sum vit ķ dag halda vera ein sjįlvsagdan lut – ein arvur frį hesum undanfarnu ęttunum, og eitt śrslit av lķvsroyndum teirra. Og tķ eru minnini besta leišin at skilja okkara egnu tķš. Hin bundna gongdin ķ sųguni gevur okkum mųguleika at skilja višurskifti, iš annars hųvdu veriš óskiljandi.
Eg siti inni ķ hugnaligu stovuni hjį Johannes Frits Nielsen ķ Saltangarį. Hann hevur djśpa viršing fyri ęttfedrum sķnum, og hetta sermerkir eisini hugsunarhįtt hansara.

Seinastu tjśgu įrini havi eg hitt hann av og į. Tśrarnir oman og nišan eftir Bųgųtu sannan fyri hśs mķni hava veriš mangir og drśgvir.

Europa ķ einum rušuleika
»Nżggj tķš er komin, og nżggjari kemur«, kvaš skaldiš fyri mongum įrum sķšan. Og vit mugu geva tķ rętt.

Taš, sum var nżtt fyri stuttum, er longu viš at gerast ótķšarhóskandi, og tey, sum hava livaš meginpartin av ęvi sķnari ķ 20. ųld, vita hetta best, hvat lķviš veruliga hevur at bjóša; og allar hesar rembingar hava eyškent barna-, ungdóms- og manndómsįr Johannesar.

Hann var borin ķ heim eitt įr įšrenn fyrra heimskrķggj brast į, og kom sum smįdrongur at uppliva, hvussu dygt hetta krķggiš sveiš hjį fųroyingum, og bakkastiš, sum byrjaši ķ 1920, og somuleišis fiskaprķsirnir, sum lękkašu til inn ķ 1930-įrini, og tį iš aftur so smįtt var fariš at ganga framį seinast ķ 1930-įrunum, fręttist um nżggja krķgsavbjóšing og hertųku, og stutt eftir var 2. veraldarbardagi į kroppinum.

Alt Europa og allur heimurin vóru ķ einum ręšuligum rušuleika.

Viršing fyri foreldrunum
Johannes er borin ķ heim 19. september 1913, og hann var fimm įra gamal tį fyrra heimskrķggiš endaši.
 
Foreldur hansara vóru Nicolina Birgitta, f. Poulsen, av Lķknagųtu, og Jśstinus Nielsen, ęttašur śr Saltangarį.
Taš er viš stórari viršing, Johannes umrųšur foreldur sķni; og um mammuna, sum hann hevši serstakan tokka til, sigur hann: »Hon var eitt ordans fólk.«
Jśstinus og Nicolina Nielsen
Tey giftust ķ 1911, 27 įra gomul. Og Johannes sigur, at tey įttu pening fyri hśsini, tį tey gingu ķ hjśnalag – mamman 800 kr., sum hon hevši tjent viš binding, seyming og ųšrum fyrifallandi arbeiši; og lķka so nógvan pening įtti pįpin. Og 1600 kr. kostašu hśsini at byggja.
 
Johannes, Poul, Niels Juul, Kjartan, Jóhanna Sofķa og Mina.
 

Tey vóru įtta systkin. Elstur var Johannes, sķšan komu Johanna Sofķa, gift Poulsen, Poul, Louis, doyši 9 mįnašir gamal, Louis, doyši 19 įra gamal, Mina, gift Knudsen, Niels Juul og Kjartan.
Pįpi Johannesar var um sumrarnar til skips, og um veturin tókst hann viš fyrifallandi arbeiši, og tķ var neyšugt hjį honum sum elstur at hjįlpa til ķ heiminum mešan pįpin var burtur, eins og hini systkini hųvdu sķnar uppgįvur.

Aftan į sjśkralegu andašist pįpin 11. juni 1967, og bert seks mįnašir seinni mamman, 5. januar 1968.

Ķ skśla viš grifli
Ķ 1921 fór Johannes ķ skśla 7 įra gamal. Pįpin seymaši honum tasku śr segldśki, og ķ taskuni hevši hann skifurtalvu, svamp og eina ABC-bók.
Fyrst lęrdu tey lķtla abc’iš, sķšan stóra abc’iš, og tųlini frį 0 til 100. Stórur dentur varš lagdur į tabellina, fyrst frį 0 til 10, sķšan frį 11 til og viš 27.

Sama įr, 1921, byrjaši Kristian Bjarnadal sum lęrari, og hann minnist Johannes vęl, og hann var ein góšur lęrari. Įriš fyri hevši J. H. Danbjųrg veriš lęrari į Glyvrum.

Til skips
Sum hjį ųllum ųšrum dreingjum ķ Fųroyum stóš hugurin til sjógvin. Og jśst fyltur fimtan fór Johannes til skips.
Hann var viš »Gunnhild« ķ tvey įr, og Eliesar Thorleifsson į Strondum var skipari. Teir royndu ķ Ķslandi, bęši į Sušurlandinum og Eysturlandinum. Hann var hesi įr eisini til skips viš »Keflavķk« og »Vikholm«. Reišari var J. P. Evensen ķ Havn.

Ųll 30-įrini var Johannes til skips. Var viš »Lizzie« 1932, 1935 og 1936, og skiparar vóru Jógvan Simonsen į Hųgabóli og Hans P. Hųjgaard į Toftum. Ķ 1934 var hann viš »Drelnes« og viš »Verdandi« frį 1937 til vįriš 1941.
Seinasta tśrin viš »Verdandi« vóru teir viš fiski ķ Aberdeen, og teir vóru vitni til ógvusligar bumbingar, men komu tķbetur ikki śt fyri vanlukkum.

Lynfrost eitt kęrt minni
Į vįri 1941 byrjaši ein nżggj tķš hjį Johannesi. Hann hevši ikki longur įhuga fyri fjarfiskiskapi, men slepti tó ikki sjólķvinum heilt.
Krķgsįrini dró hann sildagųrn į Skįlafjųršinum viš egnum bįti, sum fekk navniš »Sleipner« eftir motorinum į bįtinum, sum Clement Petersen į Selatraš var umbošsmašur fyri. Harumframt fekst hann viš fyrifallandi arbeiši hjį D. P. Hųjgaard.

Ķ 1954 byrjaši Johannes at arbeiša į Lynfrost, og ķ 1978 fekk hann įlitisstarv sum vektarmašur.

Tiltikin millum manna er hann sum roknimeistari, og ongar roknimaskinur kundu bjóša honum av į tķ ųkinum, og minni hevur hann allar dagar havt avbera gott – og taš kom at verša įlitiš og partur av hansara arbeišsambošum sum vektarmašur.

Heišrašur į arbeišsplįssinum
Johannes hevur altķš veriš arbeišssamur. Glųggur til sķtt arbeiši og vitugur, og tį iš hann hevši veriš į sama arbeišsplįssi ķ 30 įr varš hann heišrašur į einari samkomu į Lynfrost, og fekk eina plįtu av fųroyskum gróti handaši sum tųkk fyri langa og trśgva tęnastu.

Tį var hann heldur ikki nakar įrsungi – 75 įra gamal. Taš var stjórin į virkinum Jens Kannuberg, iš handaši honum višurkenningina 16. desember 1988. Hann arbeiddi į Lynfrost 11 įr aftan į pensjónsaldurin, og ķ februar 1992 fór hann śr starvinum į Lynfrost sum 79 įra gamal.

Heimsins besta śtsżni
Johannes bżr ķ hśsunum, sum foreldur hansara bygdu ķ 1910-11. Tey vóru bygd fyri seg sjįlvan uppi ķ haganum. Altķš nżmįlaš og vęl hildin, reyš viš hvķtari grund og hvķtum vindskeišum og vindeygum, takiš er grųnt. Undir lišini į teimum stendur hoyggjhśs, bygt ķ 1946, hjallur, bygdur 1942, og eini lķtil goymsluhśs, bygd ķ 1954.

Śr stovuvindeyganum hevur Johannes heimsins besta śtsżni. Hann hevur tamarhald į stųšuni og veit hvat fer fram ķ bygdini nišanvert.
Ytst vinstrumegin stendur Runavķkar Skśli, og har, sum havnarlagiš byrjar, bygningurin hjį Zachariasi Leitisstein, og ķ eini beinari linju sušureftir Eysturoyar Heilsųla, Timburhandilin, smišjan hjį Fritleifi. Sķšan smįbįtafyritųkan AWI, og yvirav Mekanik hjį Ernst Rasmussen, og mišskeišis ķ myndini fyrrv. Lynfrost, har Johannes arbeiddi ķ nęstan 40 įr. Beint noršanfyri er havnarskrivstovan og omanfyri hana frystigoymslan hjį Jóan J. Jacobsen. Longri noršuri goymslubygningar, har m. a. Skipafelagiš heldur til, og viš sķšuna av teimum fiskavirkiš og reišaravirkiš hjį kubatrolarunum, sum Olaf Olsen stjórnar. Eisini Bakkafrost ytst til hųgru er ķ eygsjón.

Stórbęr og yndislig nįttśra
Eisini nįttśran er stórbar og yndislig at sķggja śr stovuvindeyganum hjį Johannesi, og um summariš, tį sólin brżtur seg śtķgjųgnum eftir eitt ęl, eru ųll fjųllini hinumegin fjųršin blonk av vętu, og fossar renna sum silvurrķpur millum hagan og bųin. Eitt eygnabragd, so er alt turt.
Luftin er fylt av gangi og starvan, og bżurin nišanvert leikar ķ alspentari gleši. Višhvųrt er Merkiš ķ hśnarhįtt, skip koma og skip fara, rok er av fiskakųssum, konteinarum, trukkar rulla, mešan ferš er į monnum ķ litfųgrum klęšum.

Men lķtur tś uppfrį, kanst tś um summariš 200 metrar uppi sķggja tokuna ota seg inn yvir fjųršin og kasta sķn svalliga skugga inn yvir bżin – hśs og dimmgrųnar teigar. Hevur tś einans ferš sęš bżin og Skįlafjųršin birta eitt slķkt bros, veršur ein tokkabundin av ųllum umhvųrvinum og skilir, at hansara lķki er ikki til ķ Fųroyum. Taš besta av ųllum er tó taš, at įstartokkin heldur į. Tķ hetta brosiš er bert eitt av tśsund drųgum ķ andlitinum į Skįlafjųršinum og bygdunum kring hann. Alt so fjųlbroytt og livandi, at tś ongantķš veršur lišugur at skoša taš.

Ųll hesi eyškenni hevur tann nś 86 įra gamli Johannes lagt sęr ķ geyma, og taš hevur sett sķni spor ķ sinni hansara.

Stóran įhuga fyri samfelagsvišurskiftum
Johannes dylur ikki fyri, at hann hevur stóran įhuga fyri įtrśnaši. Taš bera eisini tęr mongu andligu bųkurnar į bókahillini ķ stovuni boš um. Har eru lestrabųkur, andaktsbųkur, bųkur um Ķsrael umframt ašrar įhugaverdar bųkur. Kirkjuna er hann góšur viš og kemur hagar so ofta, taš letur seg gera.

Johannes hevur, so langt aftur, hann kann minnast, dįmt at fingist viš seyš, og sķšan 1965 hevur hann havt fżra seyšir gangandi į trųšni hjį sęr, men nś iš gongulagiš ikki er so gott longur, umhugsar hann, hvat gerast skal, og mešan hann ger taš, vitjar hann av og į um borš į »Hųganes«, har eldri menn ķ kommununi hittast og prįta um ųll lķvsins višurskifti og spęla kort.

Johannes heldur, at skipanin viš heimahjįlp er avbera góš. Er fegin um ta hjįlp, hann kann fįa hašan, og heldur nógv av teimum trimum heimahjįlpunum, sum hann hevur havt og nevnir tęr viš navni: Siggu, Bergtóru og Asleyg. Sigur, at bęši hann og onnur eldri fólk hųvdu veriš óhjįlpin, um tann skipanin ikki var.

Hóast Johannes er komin nógv upp ķ įrini, fylgir hann vęl viš, og hevur stóran įhuga fyri samfelagsvišurskiftum. Dylur ikki fyri, at hann er sambandsmašur og hevur veriš taš alt sķtt lķv, og heldur ein tann besta sambandsmannin vera Djurholm.

Men tį iš eg so minni hann į, at eingin sambandsmašur – ikki į tingi iš hvussu er – eitur Djurholm, men at talan mį vera um ein fólkafloksmann, sum eitur Bjarni Djurholm, so nikkar hann og sigur viš einum speiligum smķli: »Hann fungerar iš hvussu er sum ein slķkur.«
»Nei,« sigur Johannes, »eg taki ikki undir viš fullveldisętlanini, tķ hon gagnar ikki fųroyska samfelagnum.« Hann heldur alt tos um fullveldi vera óbśgviš og meiningsleyst.

Uttan mun til um vit eru samd ella ósamd ķ hesum sjónarmišum, so eiga vit kortini at fegnast um eitt, og taš er, at taš ber til at skifta orš um hesar spurningar.

Lassi Klein 1. januar 2003
 
Myndirnar eru frį Nanny Nielsen Saltangarį


   
 
Gamli Handil hjį Olivar
Gulasteinsvegur 6
600 Saltangarį
Tlf.: 217464
olivar@olivant.fo

© Gamli Handil

Designed and programmed by KREA
Įrnafjaršar Róšrarfelag
Vind sp/f, Viš Lųkin 2, Runavķk
Runavķkar kommuna
Bygdafelagiš Bįran ķ Įrnafirši